Başlayanlar İçin Komut Satırı Temel Komutları
Grafik arayüz, bir dosyayı taşımak veya klasör oluşturmak gibi işleri kolaylaştırır; ama iş 200 dosyayı tek seferde yeniden adlandırmaya, bir ağ sorununu teşhis etmeye ya da sistemin gerçekte ne yaptığını görmeye geldiğinde fare tıklamaları hızla yetersiz kalır. Komut satırı tam olarak bu boşluğu doldurur: aynı işi daha az adımda, tekrarlanabilir biçimde ve arka planda ne olduğunu görerek yaparsınız.
Sorunun tanımı: neden fare her zaman yeterli değil?
Tipik bir senaryoyu düşünün. İndirilenler klasöründe biriken 300 dosyanın hangilerinin 1 GB'tan büyük olduğunu bulmak istiyorsunuz. Arayüzde bunu yapmak için klasörü açmak, görünümü ayrıntıya çevirmek, boyuta göre sıralamak ve gözle taramak gerekir. Komut satırında tek satırlık bir sorgu aynı sonucu verir ve o satırı bir dosyaya kaydedip her ay tekrar çalıştırabilirsiniz. Fark, hız değil tekrarlanabilirliktir.
İkinci sorun teşhis. Bir internet bağlantısı yavaşladığında arayüz size yalnızca "bağlı" ya da "bağlı değil" der. Komut satırı ise paketin nerede takıldığını, DNS'in hangi sunucuya çözümlendiğini, gecikmenin kaç milisaniye olduğunu söyler. Bağlantı performansı üzerine çalışan biri için bu veriler, tahmin ile ölçüm arasındaki farktır.
Üç ortam, üç farklı mantık
Başlamadan önce hangi kabuğu (shell) kullandığınızı bilmek gerekir, çünkü komut isimleri farklılaşır.
| Ortam | Nasıl açılır | Söz dizimi kökeni | Güçlü olduğu alan |
|---|---|---|---|
| Windows Command Prompt (cmd.exe) | Başlat → cmd | DOS | Basit dosya işlemleri, ağ teşhisi, eski toplu iş dosyaları |
| Windows PowerShell | Başlat → powershell | .NET nesne tabanlı | Filtreleme, toplu işlem, sistem yönetimi |
| macOS / Linux Terminal | Uygulamalar → Yardımcı Programlar | Unix (zsh/bash) | Metin işleme, zincirleme komutlar, betikler |
PowerShell, cmd komutlarının çoğunu takma ad olarak kabul eder; yani dir yazarsanız çalışır. Ama arka planda çalışan komut aslında Get-ChildItem'dır ve çıktısı metin değil nesnedir. Bu ayrım, ileride filtreleme yapmaya başladığınızda önem kazanır.
command prompt temel komutlar: karşılaştırmalı liste
Aşağıdaki tablo, iki dünyada aynı işi yapan komutları eşleştirir. Bu eşleştirmeyi bir kez ezberlemek, iki sistem arasında geçiş yaparken kaybedilen zamanı büyük ölçüde ortadan kaldırır.
| Yapılacak iş | Windows (cmd) | macOS / Linux |
|---|---|---|
| Bulunduğun dizini göster | cd | pwd |
| Dizin içeriğini listele | dir | ls |
| Gizli dosyalar dahil listele | dir /a | ls -la |
| Dizin değiştir | cd Belgeler | cd Belgeler |
| Bir üst dizine çık | cd .. | cd .. |
| Klasör oluştur | mkdir yeni | mkdir yeni |
| Boş klasörü sil | rmdir yeni | rmdir yeni |
| Dosya kopyala | copy a.txt b.txt | cp a.txt b.txt |
| Dosya taşı / yeniden adlandır | move a.txt c:\yedek\ | mv a.txt ~/yedek/ |
| Dosya sil | del a.txt | rm a.txt |
| Dosya içeriğini oku | type a.txt | cat a.txt |
| Ekranı temizle | cls | clear |
| Ağ ayarlarını göster | ipconfig /all | ifconfig veya ipconfig getifaddr en0 |
| Bağlantı testi | ping google.com | ping google.com |
| Yol takibi | tracert google.com | traceroute google.com |
| Yardım al | komut /? | man komut |
Yol yazımındaki üç kritik fark
- Ayraç yönü: Windows ters bölü (\), Unix düz bölü (/) kullanır. PowerShell her ikisini de kabul eder.
- Büyük-küçük harf: Windows dosya adlarında ayrım yapmaz; macOS varsayılan kurulumda genellikle yapmaz ama Linux kesinlikle yapar. Belgeler ile belgeler Linux'ta iki ayrı klasördür.
- Boşluklu adlar: Her iki tarafta da tırnak içine alın: cd "Program Files". Alternatif olarak Unix'te ters bölü ile kaçış yapılır: cd Program\ Files.
İlk 15 dakikada yapılacak pratik
Okumak yerine denemek daha hızlı öğretir. Şu sırayı izleyin; hiçbir adım sistem dosyasına dokunmaz:
- Terminali açın, cd veya pwd ile nerede olduğunuzu görün.
- Masaüstüne geçin: cd Desktop.
- Bir deneme alanı açın: mkdir deneme ve içine girin.
- Windows'ta echo merhaba > not.txt, macOS'ta aynı komut çalışır. Dosyayı type veya cat ile okuyun.
- Kopyalayın, adını değiştirin, listeleyin. Sonra üst dizine çıkıp klasörü silin.
B